Mehmet Bayer, 22 Nisan (Hibya) - Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti İstanbul'a ulaşmak için engel olarak gördükleri Çanakkale Boğazı'ndan geçmek isteyen İtilaf Devletleri'nin, Gelibolu Yarımadası'na çıkarma yapmasının 111. yıl dönümünde, özellikle İngiltere ve Avustralya arşiv ve kaynakları gün yüzüne çıkmamış birçok hikayeyi barındırıyor.
Bu yaşanmışlıklardan biri de 1915 yılında Avustralya'dan gelip, çıkarmaya katılan telsizci Bert Billings'e ait.
Avustralya'nın Victoria eyaletinin Brighton Beach bölgesinde yaşayan ve demiryollarında çalışan Billings, 1. Dünya Savaşı başlayınca, 19 Ağustos 1914'te, 20 yaşında askere yazıldı. Mısır'a gönderilen 1. Avustralya Birliği'nde yer alan Billings, 20 Ekim 1914 yılında ülkesinden ayrıldı. Billings, daha sonra 1. Avustralya Hafif Süvari Muhabere Birliği'nde ''muhabere eri'' olarak görev yaptı.
Billings'in anılarının günümüze ulaştırdı
Bert Billings'in 111 yıl önceki anılarının günümüze ulaşmasını ise Avustralyalı yazar ve tarihçi Carl Johnson sağladı. Avustralya Savunma Kuvvetleri'nde 1987-1992 yılları arasında görev yapan Johnson, 1985 ile 1987 yılları arasında Billings ile birkaç röportaj yaptı ve sesini kaydetti.
Johnson, HİBYA'ya açıklamasında, 1984 yılının sonunda 1. Dünya Savaşı'nda görev yapmış gazilerle özel röportajlar yapmaya başladığını, birkaç kişiye ulaştığını, bu sırada dönemin Victoria Eyaleti RSL Başkanı Bruce Ruxton'un, Victoria RSL için bu röportajların ses kaydını almasını istediğini, 2000 yılına kadar ülke çapında sadece 6 kişi kalan 1. Dünya Savaşı gazileriyle röportajlara devam ettiğini söyledi.
Daha sonra 2. Dünya Savaşı gazileriyle röportaja başladığını ve 2015 yılına kadar devam ettiğini dile getiren Johnson, her iki savaşta da toplam 100'ün üzerinde Avustralyalı gaziyle yaptığı bu röportajların, Avustralya'daki diğer tarihçi ve araştırmacılar tarafından yazılan 20 Avustralya askeri tarihi kitabının yayımlanmasına yardımcı olduğunu bildirdi.
Johnson, 20. yüzyılda Avustralya Ordusu'nun çeşitli konularını ele alan 9 kitap yayımladığını, 1995 yılında Türkiye'de yaklaşık bir ay boyunca Gelibolu'da araştırma yaptığını, Kuzey Fransa'da Avustralya tarihiyle ilgili arkeolojik kazılara yardımcı olduğunu dile getirdi.
Telsizci Billings'in gözünden ''Cape Helles'' çıkarması
Carl Johnson'un röportajı sayesinde günümüze kadar ulaşan Bert Billings'in anılarında şu gözlemler yer aldı.
1. Dünya Savaş başladığında, Victoria Demiryolları'nda nitelikli bir telgrafçı olan Billings, bu nedenle telsiz birliğini seçti. Eğitimlerini Avustralya ordusunun sahip olduğu Marconi telsiz setinde yapan Billings ve arkadaşları, savaş başladığında hemen oracıkta askere yazıldı.
1 Nisan'da, kıyıdaki ordu ile donanma arasında telsiz haberleşmesinin zorunlu olduğunun anlaşıldı.
Britanya Ordusu'nun yanlarında hiçbir telsiz seti getirmediğinin fark edilmesi üzerine, Doğu Komutanlığı'nın elindeki tek telsiz setleri olan Avustralya İmparatorluk Kuvvetleri'nin (AIF) 4 sete el konuldu, 2'si İngiliz 29. Tümeni'ne verildi, 2'si ise AIF'te bırakıldı.
1 numaralı telsiz setinin telgrafçısı olan Bert Billings, deniz kuvvetlerinin telsiz usulleri hakkında talimat almak üzere Mısır'dan Limni Adası'na gönderildi, daha sonra çoğu Essex Alayı'ndan olan 1508 askerle İngiliz nakliye gemisi ''SS Dongola''ya bindirildi.
İngilizlerle V Plajı'na çıkış
24 Nisan'da Limni Adası'ndan yola çıkan Billings, bu süreçte yaşadıklarını şöyle aktardı:
''Uykusuz geçen bir gecenin ardından, ertesi sabah saat 4'te uyandırılıp, erken bir kahvaltı verildi. Saat 8 civarında hepimiz, her biri asker ve teçhizatla tamamen dolu filikalara bindirildik. 6 bottan oluşan grubumuzun tamamı Kraliyet Donanması'na ait bir buharlı pinnace (küçük çekici tekne) tarafından çekiliyordu. Cape Helles'e kadar uzanan kıyı boyunca her yer top mermileriyle doluydu. Gideceğimiz yerin hala ateş altında olduğunu görebildiğimiz için endişelenmeye başlamıştık. V Plajı'na doğru ilerliyorduk, sonradan bunun İngilizlerin tüm çıkarmaları içinde en fazla kayıp verilen yer olduğu ortaya çıktı.''
İngilizlerin kayıpları ve V Plajı'ndaki durum
İngilizler'in sahile çıkmaya çalışırken yüzde 90 kayıp verdiğini, yalnızca 200 kişinin, birkaç metre derinliğindeki sudan geçerek, alçak bir kum siperinin arkasına sığınabildiğini anlatan Billings, gördükleri hakkında şunları ifade etti:
''River Clyde adlı bir gemi, çıkarma gemisi olarak kullanılmak üzere özel olarak değiştirilmişti. Askerleri kıyıya yaklaştırmak için sahile oturtulmuş ve askerlerin iskelelerden ve geminin yan taraflarına açılan kapılardan inmesi planlanmıştı. Ancak bu girişim tam bir başarısızlıkla sonuçlandı. Türk savunması o kadar güçlüydü ki geminin rampalarından aşağı koşmaya çalışan neredeyse her asker vuruluyordu. Sahile yaklaşık 1 mil kala, kıyının hala Türkler tarafından ateş altında tutulduğunu görebiliyorduk ve neyin içine girdiğimizi düşünmeye başlamıştık. Tam o sırada başka bir buharlı pinnace hızla bizim botların yanına geldi ve megafonla bağıran yüksek bir ses duyduk. Bağıran kişi, diğer pinnacenin başındaki deniz subayıydı ve bizim tekneye rotayı değiştirip, yaklaşık 2 mil kuzeydeki W Plajı'na yönelmesini söylüyordu. Ayrıca çok net bir şekilde şöyle bağırdığını da duyduk, 'oraya giremezsiniz, Türkler hala V Plajı'nı tutuyor.' Gerçekten de oraya girseydik muhtemelen sahile ulaşamazdık.''
Billings, tam zamanında yönlerinin değiştirilmiş olmasının büyük bir şans olduğunu, çünkü Türk askerlerinin o plajdan ancak 24 saat sonra temizlenebildiğini belirterek, ''Oradaki diğer iki alaya gündüz vakti destek vermek için sahile çıkmaya çalışmak, Essex Alayı askerleri için (bizim telsiz birliğimizden bahsetmeye bile gerek yok) tam anlamıyla intihar olurdu. Neyse ki geri dönüp, diğer yöne yöneldik. Yaklaşık 1 mil kuzeye götürüldük ve W Plajı'na çıkarma yaptık.'' bilgisini paylaştı.
Billings, 95 yaşında hayatını kaybetti
Bert Billings, Gelibolu Harekatı'nın geri kalan kısmı boyunca orada kaldı ve Aralık 1915'in sonunda diğer askerlerle birlikte Mısır'a tahliye edildi. Harekatın sona ermesinin ardından, yeni kurulan Avustralya Uçan Kolordusu'nda muhabere eri olarak gönüllü çalıştı, savaşın sonuna kadar İngiltere, Fransa ve Belçika'da görev yaptı.
2. Dünya Savaşı sırasında da görev yapan Billings, bu kez yurt savunması (Home Defence) kapsamında hizmet etti ve Avustralya dışına gönderilmedi. Billings, Victoria'daki ''Anzac Günü'' yürüyüşlerinin tanınmış simalarından biri oldu. 1919'dan 1990'daki ölümüne kadar neredeyse hiçbir Anzac Day yürüyüşünü kaçırmadı. 95 yaşında hayatını kaybetti.
Savaş, uyku sorunu yarattı
Tarihçi Carl Johnson, Billings'in savaş hakkındaki düşüncelerinin oldukça basit olduğunu, 1914'te askere yazıldığı için pişman olmadığını belirterek, ona göre Britanya'nın kral ve vatan için savaşacak her sağlıklı erkeğe ihtiyacı vardı.
Billings'in hayatının geri kalanında ''kesintiye uğrayan uyku'' dediği travma sonrası stres bozukluğu (TSSB/PTSD) sorunuyla baş etmeye çalıştığını, sürekli Gelibolu'ya çıktıkları o sabahı yeniden yaşadığına işaret eden Johnson, bunların 1980'lerde yaptığı röportajda kendi sözleri olduğunu vurguladı.
Johnson, Cape Helles'teki çıkarma girişimini durduran Türk kuvvetlerinin kazandığı zaferin asla unutulmaması gerektiğini, Türk askerlerinin Gelibolu'yu İngilizlerin beklediğinden çok daha iyi savunduğunu, bunun da Gelibolu harekatının ilk haftasında Cape Helles'e çıkan İngilizler için çok sert bir ders olduğunu söyledi.
Anzak Koyu'na çıkan Avustralyalılar için durumun biraz farklı olduğunu anlatan Johnson, çünkü o bölgedeki Türk savunma hattının Cape Helles'teki kadar iyi organize edilmediğini ve aynı ateş gücüne sahip olmadığını sözlerine ekledi.
Hibya Haber Ajansı
